GERİ DÖNMEDİ. AMA ANTARKTİKA’NIN ALTINDA TARİH YAZDI
Parlak turuncu renkteki küçük bir su altı robotu, Antarktika’nın en ulaşılması zor yerlerinden birine doğru sessizce ilerledi. Görevi, insan gözünün daha önce hiç göremediği bir dünyayı keşfetmekti.
Adı Ran idi.
2022 yılında İsveçli araştırmacılar tarafından geliştirilen otonom denizaltı robotu, Batı Antarktika’daki Dotson Buz Sahanlığının yüzlerce metre kalınlığındaki buz tabakasının altına girdi. Tam 27 gün boyunca karanlık sularda ilerledi, 1.000 kilometreden fazla yol kat etti ve buzun alt yüzeyinin yaklaşık 139 kilometrekarelik bölümünü şimdiye kadar elde edilen en yüksek çözünürlükte haritaladı.
Bilim insanları verileri incelediğinde karşılarına beklediklerinden tamamen farklı bir manzara çıktı.
Buzun altı dümdüz değildi.
Dev basamaklar, derin kanallar, uzun çatlaklar ve damla şeklinde gizemli çukurlar, sıcak okyanus sularının ve güçlü akıntıların buzun altını yavaş yavaş nasıl şekillendirdiğini gözler önüne seriyordu.
Araştırmanın en önemli sonucu ise şuydu:
Buz, her yerde aynı hızda erimiyor.
Sıcak okyanus suyu bazı bölgeleri hızla aşındırırken, bazı bölgeler çok daha yavaş eriyor. Bu düzensiz erime, Antarktika’nın geleceğini tahmin etmek için kullanılan iklim modellerinin yeniden geliştirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Yüzen buz sahanlıkları eridiğinde doğrudan deniz seviyesini yükseltmez. Ancak arkalarındaki dev kara buzullarını adeta bir baraj gibi tutarlar. Eğer bu doğal bariyerler zayıflarsa, kara üzerindeki buzullar okyanusa çok daha hızlı akabilir ve küresel deniz seviyesi daha hızlı yükselebilir.
Ne yazık ki Ran, son görevinden geri dönemedi.
Ocak 2024’te gerçekleştirilen yeni bir keşif dalışı sırasında araştırmacılar robotla bağlantıyı kaybetti. Günler süren aramalara rağmen ona bir daha ulaşılamadı. Kayboluşunun nedeni hâlâ bilinmiyor.
Ama geride bıraktığı veriler, Antarktika’nın bugüne kadar hiç görülmemiş gizli yüzünü ortaya çıkardı.
Parlak turuncu renkteki küçük bir su altı robotu, Antarktika’nın en ulaşılması zor yerlerinden birine doğru sessizce ilerledi. Görevi, insan gözünün daha önce hiç göremediği bir dünyayı keşfetmekti.
Adı Ran idi.
2022 yılında İsveçli araştırmacılar tarafından geliştirilen otonom denizaltı robotu, Batı Antarktika’daki Dotson Buz Sahanlığının yüzlerce metre kalınlığındaki buz tabakasının altına girdi. Tam 27 gün boyunca karanlık sularda ilerledi, 1.000 kilometreden fazla yol kat etti ve buzun alt yüzeyinin yaklaşık 139 kilometrekarelik bölümünü şimdiye kadar elde edilen en yüksek çözünürlükte haritaladı.
Bilim insanları verileri incelediğinde karşılarına beklediklerinden tamamen farklı bir manzara çıktı.
Buzun altı dümdüz değildi.
Dev basamaklar, derin kanallar, uzun çatlaklar ve damla şeklinde gizemli çukurlar, sıcak okyanus sularının ve güçlü akıntıların buzun altını yavaş yavaş nasıl şekillendirdiğini gözler önüne seriyordu.
Araştırmanın en önemli sonucu ise şuydu:
Buz, her yerde aynı hızda erimiyor.
Sıcak okyanus suyu bazı bölgeleri hızla aşındırırken, bazı bölgeler çok daha yavaş eriyor. Bu düzensiz erime, Antarktika’nın geleceğini tahmin etmek için kullanılan iklim modellerinin yeniden geliştirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Yüzen buz sahanlıkları eridiğinde doğrudan deniz seviyesini yükseltmez. Ancak arkalarındaki dev kara buzullarını adeta bir baraj gibi tutarlar. Eğer bu doğal bariyerler zayıflarsa, kara üzerindeki buzullar okyanusa çok daha hızlı akabilir ve küresel deniz seviyesi daha hızlı yükselebilir.
Ne yazık ki Ran, son görevinden geri dönemedi.
Ocak 2024’te gerçekleştirilen yeni bir keşif dalışı sırasında araştırmacılar robotla bağlantıyı kaybetti. Günler süren aramalara rağmen ona bir daha ulaşılamadı. Kayboluşunun nedeni hâlâ bilinmiyor.
Ama geride bıraktığı veriler, Antarktika’nın bugüne kadar hiç görülmemiş gizli yüzünü ortaya çıkardı.